757. Wie kent dit goedje nog?
Hoe maak je grappig materiaal met een visco-elasticiteit van een type dat op een niet-newtoniaanse wijze uitvloeit?
757. Wie kent dit goedje nog?
22 mei 2011
©2011, copyright: GoHansBrinker.com
In
de jaren zestig waren er verschillende rages. Veel mensen zullen zich
Batman nog wel herinneren en de
Thunderbirds. Een van de minder bekende voorbeelden was de
zogenaamde 'lachzak'. Dit was een stoffen zakje met daarin een
huidkleurig stukje elektronica waarin een miniatuur doorzichtig
grammofoonplaatje zat. Net als bij een scheetkussen moest het zakje
enigszins onder druk gezet worden en er barstte een mechanisch klinkende
aanstekelijke bulderende lach uit het apparaatje, die pas na enige tijd
weer ophield.
Iets anders waarvan ik altijd gedacht heb dat een kortdurende rage
was, bleek toen ik het ging opzoeken helemaal geen rage geweest te
zijn.
De afgelopen weken vond er werk aan mijn huis plaats waarbij
veelvuldig werd geschilderd. Op een bepaalde dag meende ik de geur van
vroeger te kennen, en of de geur echt overeenstemde weet ik niet, maar
ik bedacht me dat het rook als Silly Putty.
Silly Putty werd verkocht als speelgoed, in een ei dat je in twee
helften open kon maken en weer sluiten. Na 'gebruik' kon je het
spulletje daar ook weer in opbergen. Het materiaal waarvan ik altijd
gedacht heb dat het een bijproduct was van de olie-industrie had een
aantal bizarre kenmerken. Zo was het bijvoorbeeld zowel vast als
vloeibaar. Dat wil zeggen dat de viscositeit, de stroperigheid van het
materiaal varieerde met de druk waaraan het bloot stond. Zo kon je het
tot een balletje kneden, en dan op tafel leggen. Een halve middag later
was het balletje dan goeddeels
uitgelopen tot een soort van plasje. Wanneer je er echter een
staaf of broodje van kneedde kon je die vervolgens ook gewoon doormidden
breken. Als je het materiaal op een harde ondergrond gooide, dan
stuiterde het, door de klap een moment lang
tot een rubberachtige vaste stof geworden, als een stuiterballetje
weer terug.
In die tijd werden kranten doorgaans nog met olieachtige inkt
gedrukt, en doordat het materiaal ook kleefde kon je wat er in de krant
stond op het
stuiterbal-boetseer-materiaal overbrengen. Die afbeelding of tekst
kon je al dan niet vervormen en vervolgens op een ander blad papier
weer afdrukken. Door die dubbele handeling was de kopie dan ook nog niet
in spiegelbeeld.
Op Wikipedia is een hoop over het materiaal te vinden, en zo kwam
ik er dus achter dat het helemaal niet een bijproduct van aardolie uit
de jaren zestig was, maar dat het materiaal tijdens de oorlogsjaren per
ongeluk was ontdekt. De VS zagen in die tijd Japan steeds meer gebieden
bezetten waar de VS hun rubber van betrokken. Rubber was voor de
oorlogsindustrie heel belangrijk, zodat er naarstig naar allerlei andere
alternatieven als oplossing voor het rubberprobleem werd gezocht. Zo
stuitte men dus op dit materiaal.
Bij de bijzondere eigenschappen van het materiaal wordt als
belangrijkste een visco-elasticiteit genoemd van een type dat op een
niet-newtoniaanse wijze uitvloeit. Over het patent voor het spulletje
werd in eerste instantie flink geruzied tussen twee onderzoekers die het
materiaal vermoedelijk toevalligerwijze en onafhankelijk van elkaar
ongeveer tegelijkertijd bedachten. Het niet giftige materiaal lag al in
1949 in de Amerikaanse speelgoedwinkels. In de jaren 50 ging een van de
eerste TV-reclamecampagnes over dit speelgoed.
Het materiaal was vanaf 1961 ook in andere landen dan de VS
verkrijgbaar, waarna het een hit werd in de communistische Sovjet
Unie(!), in Italië en onder andere
in Duitsland, Nederland en Zwitserland. Het werd in 1968 zelfs
door de astronauten van Apollo 8 meegenomen naar de maan om
onderweg tijdens gewichtloosheid hun ruimtegereedschap mee vast te
maken zodat
dit niet ging rondzweven. In 1987 werden er jaarlijks zo'n 2
miljoen eieren met Silly Putty verkocht.
Behalve in de ruimte wordt het materiaal vanwege de
kleefeigenschappen bijvoorbeeld ook gebruikt om vuil te verwijderen
zoals dierlijk haar. Ook bij medische behandelingen wordt Silly Putty
soms gebruikt en bij wetenschappelijk onderzoek. Fysiotherapeuten
gebruiken het om mensen met verwondingen aan hun handen te helpen de
functionaliteit van hun handen terug te krijgen. Ook kan het in zijn
algemeenheid helpen om stress te verminderen.
Silly Putty bestaat voor 65% uit dimethyl siloxane, een
siliconenmateriaal dat voor de bijzondere eigenschappen zorgt. Het wordt
verkregen door bepaalde polymeren te verkorten met behulp van boorzuur.
Het bestaat verder voor 17% uit silica (kristallijn kwarts, dat bij een
andere toepassing in gel-vorm ervoor zorgt dat verpakte elektronica bij
verschepen niet vochtig wordt), een belangrijk ingrediënt
is verder een aandeel aan verwerkte zaden van de wonderboom
(castor beans in het Engels). Van deze castor-olie (Thixatrol ST) zit er
9% in en verder nog 1% van een drietal andere stoffen.
Silly Putty is nog steeds te koop. Ik heb het in Nederland na kort
googlen niet kunnen vinden, maar via eBay betaal je ongeveer 2,50 euro
voor een ei.
Het is niet heel moeilijk om Silly Putty zelf te maken. Een beschrijving hiervoor staat op:
http://www.hoedoe.nl/wetenschap-techniek/scheikunde/hoe-maak-ik-silly-putty
Silly Putty website: www.sillyputty.com
Categorie: life-log / nostalgisch / informatief - plusminus 792 woorden - Deze column kan deels op fictie berusten en de informatie is niet noodzakelijkerwijs volledig. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend. De column is niet in alle gevallen heel geschikt voor jonge lezers.
vijf comments:
Toutes les marque Tee Shirt Dolce &Gabbanasont originales et directement de l usine. Toutes les Pas cher tee shirts sont 30-70% de remise et livraison gratuite. vous souhaite une bonne journée:)
MBT NEDERLAND () (URL) - 03 06 11 - 09:07
gel-vorm ervoor zorgt dat verpakte elektronica bij verschepen niet vochtig wordt), een belangrijk ingrediënt is verder een aandeel aan verwerkte zaden van de wonderboom (castor beans in het Engels). Van deze castor-olie (Thixatrol ST) zit er 9% in en verder nog 1% van een drietal andere stoffen.
converse en france () (URL) - 03 06 11 - 09:15
je vous remercie pour votre partage, j’aime ce poste. grande
chaussures air max () (URL) - 03 06 11 - 11:57
Mon stick lèvres et ma carte de bus sont indispensables.
Et j’ai des tas de choses inutiles aussi
chaussures nike shox () (URL) - 03 06 11 - 11:57
Dank u voor sharing.maybe zul je net als de MBT NEDERLAND.Have een mooie dag!
Tee Shirt Gucci () (URL) - 09 06 11 - 08:13
No trackbacks:
Trackback link: